Leki
Uzależnienie od leków (lekomania) rozwija się „niepostrzeżenie”. Najczęściej leki przepisywane są w celach terapeutycznych, jednak przewlekłe przyjmowanie, nawet w dawkach leczniczych, może doprowadzić do uzależnienia. Szybko narasta tolerancja i dochodzi do konieczności przyjmowania coraz większych dawek dla otrzymania pożądanego efektu. Nasila to niebezpieczeństwo przedawkowania i wystąpienia ich niepożądanych działań, aż do zatrucia i śmierci. Najczęściej i najszybciej wytwarza się zależność psychiczna od leku, później zależność fizyczna. Lek przepisany przez lekarza w celach terapeutycznych szybko staje się lekarstwem na „całe zło tego świata”.
Najczęściej do uzależnienia dochodzi poprzez przyjmowanie leków:
- Nasenne (barbiturany) – działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, nadużywane są najczęściej ze względu na ich działanie tłumiąco-uspokajające. Zależnie od dawki działają uspokajająco, nasennie, przeciwbólowo, przeciwdrgawkowo. Konsekwencje przedawkowania są szczególnie niebezpieczne ze względu na ich depresyjne działanie na ośrodek oddechowy oraz długi czas wydalania z organizmu. Przyjmowanie barbituranów powoduje szybko postępującą degradacje psychiczną i społeczną. W ciągu dnia mogą wystąpić okresy lęku, niepokoju, agresywności. Pacjenci mają zmniejszony krytycyzm, zaburzone wnioskowanie i pamięć, źle sypiają. Maja charakterystyczny wygląd: maskowatą twarz ze zbierającą się śliną w kącikach ust, zaburzoną koordynację ruchową, często są spowolnieni, mowa jest ich niewyraźna. Długotrwałe przyjmowanie barbituranów w dawkach nie terapeutycznych prowadzi do zaburzeń neurologicznych, hormonalnych, układu krążenia i oddechowego oraz psychicznych, łącznie z zespołem otępiennym.
W przypadku wielomiesięcznego przyjmowania barbituranów nagłe odstawienie lub zmniejszenie ilości powoduje:
- lęk, niepokój,
- bezsenność,
- mdłości, wymioty,
- drżenie mięśniowe,
- anoreksje,
- napady drgawkowe pojedyncze lub gromadne,
- majaczenia,
- zmiany w zapisie EEG.
- Uspakajające (benzodiazepiny) – są substancjami psychoaktywnymi, mają właściwości przeciwlękowe, uspakajające, przeciwdrgawkowe, nasenne i zwiotczające mięśnie. Podobnie ja barbiturany dają tolerancję krzyżową z alkoholem. Już po kilku miesiącach systematycznego przyjmowania występują zaburzenia nastroju (okresy drażliwości, smutku), senność, apatia, zaburzenia pamięci (zapamiętywanie nowych informacji) i koncentracji, spadek zainteresowań oraz zmniejszenie ogólnej sprawności intelektualnej. Często dołączają się w różnym nasileniu dolegliwości somatyczne: zaburzenia koordynacji ruchowej, osłabienie siły mięśniowej, drżenia kończyn, zawroty głowy. Przy przyjęciu większych dawek często dochodzi do przymglenia świadomości i przypadkowego przedawkowania przez tzw. automatyzm tabletkowy (osoba przyjmująca leki jest podsypiająca, ma pogłębiające się zaburzenia świadomości oraz pamięci i wielokrotnie „automatycznie” przyjmuje dodatkowe leki, nie pamiętając o poprzednich, co prowadzi do przedawkowania).
Nagłe odstawienie benzodiazepin w przypadku długotrwałego przyjmowania, może doprowadzić do:
- zaburzenia nastroju, lęk, niepokój, drażliwość,
- zaburzenia pamięci, koncentracji uwagi,
- nudności, wymioty, spadek łaknienia,
- drżenie mięśniowe, wzrost napięcia mięśniowego,
- podwójne widzenia,
- nadwrażliwość na hałas, dotyk, zapachy,
- mrowienie, palenie skóry,
- zaburzenia snu, bezsenność, koszmarne sny,
- napady drgawkowe, zaburzenia świadomości.
- Przeciwbólowe (opioidy) – działania ogólne to przeciwbólowe, zmniejszają lęk i depresje towarzyszące bólowi, dają poczucie wewnętrznego spokoju, niekiedy euforii. Powodują szybkie narastanie tolerancji. Stałe przyjmowanie powoduje występowanie zespołu uzależnienia – dołączają się wszystkie konsekwencje wynikłe z przewlekłego używania: zaburzenia psychiczne, wyniszczenie, uszkodzenie narządów miąższowych, przewlekłe zaparcia, zaburzenia hormonalne, narażenie na urazy, nadmierna senność, objawy psychotyczne. Przewlekłe przyjmowanie opioidów powoduje znaczne upośledzenie funkcjonowania psychicznego i społecznego. Lęk przed głodem psychicznym jest modulatorem zachowania osoby uzależnionej, pojawiają się zaburzenia charakterologiczne: osłabienie woli, rozleniwienie, zanik obowiązkowości, uczciwości, spłycenie dążeń życiowych, zawężenie zainteresowań.
Odstawienie lub zmniejszenie dawki w trakcie przewlekłego przyjmowania powoduje następujące objawy:
- głód psychiczny,
- „gęsią skórkę”,
- rozszerzenie źrenic,
- nudności, wymioty,
- podwyższenie ciśnienia krwi,
- bóle brzucha, biegunkę,
- dolegliwości bólowe, zwłaszcza kończyn dolnych i kręgosłupa,
- zaburzenia snu, najczęściej znaczne jego skrócenie,
- zmiany nastroju od przygnębienia, apatii do drażliwości i napadów złości.
